CÁI Ở (mời, không phụ lòng bạn đọc) Khi tôi mới qua tuổi tập đọc thì tâm hồn ngây thơ đã đầy ắp chuyện buồn. Đã là chuyện thì dễ hiêu vì người kể thường thường pha thêm lời diễn giải. Điều đó giúp tuổi thơ nhớ lâu. Một trong những chuyện đó là chuyện cái Ở. Trước khi về làm cho ông chủ Còi, cái Ở cũng có một cái tên. Tên Ở cũng là Còi. Do trùng tên ong chủ nên mọi người gọi Còi là Ở đúng như chức phận của Còi. Thời cái ở cũng như osin bây giờ thôi, rơi vào nhà giàu nhân đức là may mắn hoặc ngược lại. Đó là đương nhiên.Công việc của Ở là chuyên chăn trâu.Đã là chăn trâu thì ai mà chả biết.Ngày mưa bão thì lãnh đủ. Để trâu ăn lúa người ta mình phải chịu đòn roi. Lúc trời quang mây tạnh thì vi vu thổi sáo, xếp lá chơi chọi gà. Sau giờ chăn trâu thì dọn dẹp giặt đồ…cho đến hết việc mới thôi.Chỉ vài tháng ở vói ông chủ mà Còi ngày xưa đã hết còi. Thỉnh thoảng rảnh việc là cái Ở lại chạy về nhà nhưng chẳng bao giờ ăn cơm nhà cả. Công việc cứ vậy qua mau, càng lớn Ở thấy càng ngày càng gắn bó và thân thiết với các anh chị nhà ông chủ hơn. Cho đến một hôm… Vào một buổi sang khi hạ ổ gà đẻ, ông chủ thấy thối mất ba quả trứng. Cái Ở ơi , mang ra đường quăng đi cho ông. Cái ở câm trứng đi quăng mà tiếc. Chơt nghĩ, hay cầm về cho em.Bỗng một mùi khai nhẹ bốc lên. Khi đưa lên mũi ngửi thì eo ôi , thối hoắc. Do không chịu nổi, Cái Ở quăng ngay dưới chân. Một lát sau ông chủ đi ra với khăn đóng áo dài vô ý dẫm phải. Xác trứng bắn lên áo quần kèm theo mùi khai thối. Thế là một tràng lười nhác với nưa roi và ánh mắt tức dận. Làn mưa roi ấy chẳng thấm với cơ thể đang độ xuân thì con gái.Cái tức là ánh mắt như hằn học kia.Cú quá, Ở bỏ chạy về. Sau đó ba hôm, ông chủ cho bà chủ sang làm hòa, kêu Ở về lại nhưng Ở dứt khoát không chịu. Bà chủ thấy lòng Ở dã quyết thì chay vội về cho người mang lúa công sang trả cho song phẳng. Bỗng môt ngày trống làng vang lên như sấm nổ.Mây đen vần vũ cả bầu trời.Tiếng trống và tiêng chó sủa phụ họa nhau, đuổi nhau chạy khắp làng.Đó là ngày hành hình địa chủ Còi.Ở được bầu làm dân quân đi bắt và đấu tố. Ở không hiểu dân quân là cái gì nhưng nghĩ chút nữa được lên đâu địa chủ Còi trước bàn dan thiên hạ thì chắc là oai lắm. Ở chợt thấy thích nếu mình đấu tố hay hơn mọi người.Nhưng rồi tự nhiên lòng Ở chùng xuống…. Nhìn ông chủ bị trói căp canh vào cây, cái Ở thấy sợ vì mắt chưa thấy bao giờ. Những hình ảnh ngày xưa vụt hiện về trước mắt Ở. Bỗng dưng Ở muốn khóc, muốn chạy đến tháo dây cho ông. Mời đồng chí dân quân Ở lên đáu tố! Tiếng mời dõng dạc vang to làm Ở sực tỉnh. Ở vừa bước lên vừa cố nhớ lại bài tố đã thuộc. Hàng trăm ánh măt nhìn của những người đứng hàng đầu như thúc dục Ở.Khi đã giáp mặt ông chủ, nhìn ánh mắt ông như bất sợ tụ nhiên ánh mắt hằn học ngày xưa lại hiện về. Đáu đi! Đấu đi! Đám đông hét lên man dại. Ở chỉ tay vào mặt địa chủ Cò, không nhớ bài nên nói cộc lốc: My có nhớ khi tau đói há mồm thì mi lại bắt tau đi vưt bỏ hết trứng thừa không? Xé xác nó đi! Xé xã nó đi! Đồ địa chủ! Lại những tiếng thét man dại. Sau đó thì người cay có ruộng. Nhà cái Ở lại đi làm thuê, có bò trâu đâu mà cày. Rôi mấy năm sau vào hợp tác xã.Các anh chị con ông chủ mặc kệ đời kỳ thị, quyết không vào.Tuy vậy , vẫn giàu hơn các gia đình trong Hợp.Mùa giáp hạt, thiên hạ ăn rau má rau khoai. Phân xanh lè. Cái Ở lại đều đặn vác mặt mo sà vào mâm các anh chị nhà ông chủ xin ăn. Đời tôi thui mãi rồi cũng nở mặt. Thằng con cả của mẹ Ở đi bộ đội, nhờ suất thành phần cố nông nên được làm gacdco(cận vệ cho sĩ quan lớn). Kỳ phép đầu, anh cả về với bộ mã béo trắng như ông Tây. Thấy tự nhiên con mình đẹp trai, mẹ Ở bàn: Con ơi, nhân cơ hội này cưới vợ đi, nhà mình ai cũng chê cố nông mấy đời! Mẹ ạ, con phải lên tá(!?!?) mới lấy vợ. Trong làng các cụ nói số con đại tá là cái chắc. Mẹ Ở nghe con nói vậy nên rất mừng. Mấy năm sau anh cả ra quân.Khi về đến đầu làng, bọn trẻ con chạy theo kháo nhau: Tụi bay ơi , ra coi chú đại tá! Mà đại tá sao không có quân hàm quân hiệu và sao là răng bay? Anh cả cúi rạp người đi như chạy. Xã cho anh đi học kế toán mấy lần mà con chữ nhất định không chịu vô.Thời đó ngây ngô không biết mua điểm hay mua bằng như bây giờ. Cuối cùng thì cũng có người chịu lấy anh. Thế là mẹ con bàn nhau tìm đến các anh con nhà ông chủ cho khỏi bị họ hàng nhà gái cười tứ cố vô thân. Từ lễ bỏ trầu cho đến lễ cưới, các anh ấy thay nhau đi hêt. Bên thong gia cũng là cố nông nên khi thấy bà con đàng trai là hiệu trưởng, cô giáo, giám đốc nên cũng mừng. Chuyện vậy mà nhiều người thắc măc, sao dời dễ quên thù hận. Chẳng có gì khó hiểu đối với người Việt cả. Chỉ cần vài dọt nước mắt là xong.